Prowadzisz w Niemczech działalność gospodarczą i zawierasz umowy cywilnoprawne ¹
z zagranicznymi kontrahentami, np. z Polski albo Francji? Zależy Ci, aby ze względu na miejsce prowadzenia działalności zastosowanie do zawieranych umów znalazło prawo niemieckie?
Warto wówczas pomyśleć o wyborze prawa w takiej umowie (Rechtswahl) i wprowadzeniu odpowiedniej klauzuli albo do samej umowy albo do ogólnych warunków umów (AGB).
Możliwość wyboru prawa właściwego wynika z art. 3 ust. 1 rozporządzenia europejskiego RZYM I ²
W praktyce z zagranicznym partnerem często korzysta się z tej opcji. Od lat powielana jest
w umowach i OWU (AGB) klauzula o następującej treści:
Dieser Vertrag unterliegt dem deutschen Recht unter Ausschluss des Internationalen Privatrechts.“ ³ pol.:„Umowa podlega prawu niemieckiemu z wyłączeniem Prawa Prywatnego Międzynarodowego”
Niestety w razie sporu między stronami jej skuteczność może zostać łatwo podważona.
Z jakiego powodu?
Podstawowym problemem jest wyłączenie prawa prywatnego międzynarodowego (Ausschluss des
Internationalen Privatrechts). Zgodnie z orzecznictwem Federalnego Sądu Najwyższego (BGH) normy
prawa prywatnego międzynarodowego są normami bezwzględnie obowiązującym i nie mogą być
wdrodze porozumienia stron tak po prostu wyłączone.
Ponadto to właśnie normy kolizyjne (Kollisionsnormen) dają podstawę do wyboru prawa materialnego (Sachrecht). Ich wyłączenie prowadzi zatem do sprzeczności samej w sobie. Usuwamy normy, będące podstawą do wyboru docelowego porządku prawnego.
Jaki może być skutek prawny wprowadzenia do umowy nieskutecznej klauzuli?
W razie sporu wybór prawa przez strony w umowie może okazać się nieskuteczny. Sąd będzie zatem ustalał prawo właściwie na podstawie ogólnych kryteriów. Wynik takiego ustalenia może niekiedy prowadzić do innego porządku prawnego.
Jak zatem może brzmieć prawidłowo sformułowana klauzula?
„Dieser Vertrag unterliegt dem deutschen Sachrecht unter Ausschluss des UN-Kaufrechts.“
Wybierając prawo warto też pamiętać o wyborze sądu właściwego. W praktyce nierzadko spotykamy się z rozbieżnością w tym zakresie. Przykładowo Klient w ogólnych warunkach umów (AGB) dokonał wyboru sądów niemieckich, a zdecydował się na prawo polskie. Jest to bardzo niekorzystne rozwiązanie. W takim przypadku sąd niemiecki będzie musiał orzekać na podstawie obcego mu porządku prawnego, tj. prawa polskiego. Niezbędne będzie zatem zlecenie pinii biegłego specjalizującego się w prawie polskim, a to będzie wiązało się z dodatkowymi kosztami.
